's Ochtends op de Marché de l'Abattoir is het eerste onderdeel van een koffiebrander op gas bij koude dat de kou voelt de gasfles. Ze voelt het vóór de trommel van Golden en vóór de groene bonen. Het gas zit er vloeibaar in en gaat als damp naar de brander, en hoe snel het verdampt hangt af van hoe warm de lucht eromheen is. Dit weekend blijft het zacht, maar de nachten worden kouder, en voor een koffiebranderij in de openlucht in Anderlecht begint koffie branden in de herfst nu al, bij de gasfles.
Over het langere voorverwarmen van Golden schreven we vorige week, in het stuk over de drie weersvariabelen. Vandaag blijven we bij het gas.
Wat kou doet met de gasfles van een koffiebrander op gas bij koude
Om van vloeistof naar damp te gaan, heeft gas warmte nodig. Die haalt het uit de resterende vloeistof en uit de metalen wand van de fles. Op een warme namiddag geeft de lucht die warmte snel terug. Op een koude ochtend gaat dat traag.
Waarom zakt de druk in een gasfles bij koude? Omdat de druk de temperatuur volgt. Neem propaan, want de tabellen daarvan zijn openbaar: rond 25 graden duwt het met ongeveer 10 atmosfeer, rond 1 graad met ongeveer 5. Tussen een zomerse namiddag en een ochtend met rijp halveert de druk.
De drukregelaar houdt de vlam gelijk zolang de fles genoeg druk boven die van de regelaar heeft. Bij kou, en zeker na een uur onafgebroken vuur, wordt die reserve dunner. De fles koelt vanzelf af door het gas dat verdampt, en dat zie je: er komt dauw op de wand. Rijp op de gasfles, als het echt koud is, is hetzelfde teken, alleen sterker.
Waarom de eerste batch het gevoeligst is
Bij de eerste batch van de dag start alles koud: de fles, het metaal van Golden, de bonen. Later warmt de lucht op en herstelt de fles. Daarom duikt het gasprobleem bijna altijd 's ochtends op, precies wanneer Laurent het meeste vuur nodig heeft om de trommel op te warmen.
Zo maken we de koffiebrander op gas bij koude klaar voor de eerste batch
Kou vraagt een paar eenvoudige dingen, allemaal vóór de eerste boon:
- Een volle fles voor de eerste batch. Een volle fles bevat meer vloeistof en koelt dus trager af dan een bijna lege. De aangebroken fles doet haar werk beter in de namiddag, als de lucht warmer is.
- De fles beschut. Ze staat los van het koude beton en uit de wind, zodat de lucht eromheen haar warmte kan teruggeven.
- Geen directe warmte op de fles. Een gasfles warm je nooit op met een vlam, een heteluchtkanon of tegen de trommel. Dat is een veiligheidsregel, zonder uitzondering.
- De vlam lezen met je ogen. Een vlam die kleiner wordt bij dezelfde kraanstand toont dat de druk gezakt is, meestal vóór je het op de thermometer ziet. Laurent houdt ze in het oog en stuurt het vuur bij.
Het smaakdoel blijft elke ochtend hetzelfde. Alleen de weg ernaartoe verandert: Laurent leest de lucht, het gas en de vlam, en past vuur en tijd aan op Golden. Dat is de variatie waarover we schreven toen we batches uit hetzelfde weekend vergeleken.
Wat een koffiebrander op gas bij koude je leert over je kampeerbrander
Voor vannacht voorspelt het KMI minima die plaatselijk tot 6 graden zakken in de Ardennen. Plan je koffie bij de tent of op een bankje in het bos, dan gedraagt een gasbusje bij koude zich precies zoals een gasfles bij koud weer, alleen sneller.
Kampeerbusjes bevatten meestal butaan, isobutaan en propaan, in wisselende verhoudingen. Butaan kookt rond min 1 graad, dus rond het vriespunt geeft het bijna geen damp meer. Isobutaan houdt het tot ongeveer min 12, propaan tot ongeveer min 42. Een busje met veel butaan kan in het begin goed branden en dan flink verzwakken lang voor het leeg is, omdat het propaan in de mix eerst opgaat.
Wat je morgenvroeg kunt doen:
- Steek het busje 15 tot 20 minuten in de binnenzak van je jas voor je het opschroeft.
- Zet het op een stuk schuim of een plankje, weg van de koude grond.
- Kies voor herfst en winter een busje met wintermix, met meer propaan of met isobutaan.
- Wordt de vlam na een paar minuten kleiner, neem het busje dan een minuut in je handen. Nooit op het vuur, nooit bij de vlam.
Voor koffie op een kampeerbrander met een opvouwbare filterhouder: 15 g koffie, middelfijn gemalen, 250 g water dat net van de kook af is, in drie keer opgieten, ongeveer 3 minuten in totaal.
Kom van dichtbij zien hoe een koffiebrander op gas bij koude zich klaarmaakt
Ben je in het weekend op de Marché de l'Abattoir, aan de uitgang van parking Manufakture in Anderlecht, kijk dan eerst naar de gasfles en dan naar de vlam. We branden op zaterdag en zondag. Vraag aan de kraam welke fles Laurent bij de eerste batch gebruikt, en waarom. De batches van het weekend vind je ook in onze koffieshop.
Brut. Sauvage. Imprévisible.
